MUDANYA Gazetesi | www.mudanyagazetesi.com
Mehmet Aktoprak

Giritli Türklere genel bakış (2)

03 Ağustos 2019, 01:51

Mehmet Aktoprak


Girit’i fetheden Osmanlı Devleti'nin çeşitli yerlerinden gelen Müslüman halkları olan Türk, Mısırlı, Cezayirli, Arap,Tunuslu, Arnavut, Balkan ve Anadolu halkından oluşan ordusu vardı. Bunların giyimleri değişikti. Herkes kendi giyimleri olan cüppe, kaftan, fistan, şalvar, zeybek, fes, sarık, külah, kavuk rengarenk olan kendi milli renklerden oluşan kıyafetlerini giyiyordu.

Hanya’ya ilk giren Cezayir askerleri doğu kısmından şehre girdiler. Halen bu kapının ismi "Cezayir Kapısı"dır. Cezayir askerleri adanın feshedilmesinden sonra adayı terk ettiler. Adanın huzurunu  sağlayan askeri birliklerin yeni bir ordu kurulana kadar asayişi sağlayacak olan yeni ordu kuruluncaya  kadar geçen bu dönem içinde askeri görevlerine devam  ettiler. Orduyu temsil eden  şehirli, köylü sınıfını meydana getirdiler. Ordu için askeri temin etmek içinde, devşirme ile ordunun ihtiyacı olan yeniçeri sayısında artış oldu.

OSMANLI TOPRAK SAHİBİ OLDU

Her savaşın sonucunda feshedilen topraklar Osmanlı askerlerin denetimine girmesiyle toprak dağıtımında değişiklik oldu. Osmanlı askerleri rütbelerine göre, şehrin ve köylerdeki malikânelerine yerleşerek, kendi yaşamlarını sağlayacak arazilere sahip oldular. Zengin Hıristiyanların topraklarına ve mallarına el koydular. Ölümleri halinde bu malların miras yolu ile varislerine geçeceği belirlendi.

O günden bugüne halen konak ve malikânelerin sağlam durumda kalmaları ile tarihe geçen bu yapılara sonra daha birçok ilaveler yapılmıştır. Müslümanların çok eşli olmaları ile yeni ilaveler yapılarak aile efradının ile yardımcılarının yerleşmeleri için de yeni yerler yapıldı. Alt katta selamlık, üst katta haremlik,  çatı katı, “musandıra” adı verilen dolaplar, kilerleri, duvara dayalı çekmeceleri, ara kafesleri ve kendilerine özgü tavanları vardı.

ZENGİN VENEDİKLER MÜSLÜMAN OLDULAR

Venedik asilzadelerinin bir kısmı Müslümanlığı kabul ederek, mallarını ve unvanlarını koruyarak adada kaldılar. Kabul etmeyen Venedikliler adayı terk ederek, Frenklerin bulunduğu adalara yerleştiler. Bu değişimle adada nüfus değişimi meydana geldi. Ada, Hıristiyanlarının Müslümanlığı kabul etmeleriyle servetlerine ve unvanlarına sahip oldular. Bir kısmı dağa çıktı, bir kısmı Ege’deki renklerin sahip olduğu adalara yerleştiler. 1866 yılında askere alınan ve adaya gelen Mısırlı ve Arnavutların gelişiyle nüfusta artış oldu. Ada halkı içinde Müslümanların giyim, kuşam ve şivesiyle derhal fark edilirdi. Zaman içinde yerli halkla yapılan evlilikler sonucunda toplumda asimile oluşmuş oldu. Genelde kıyafetlerde Müslüman ve Hıristiyan kıyafetleri aynı olduğu halde sadece renkler açısından değişim olurdu. Müslümanlar bel kuşağı kırmızı olurdu. Hıristiyanlarda bel kuşağı koyu renk olurdu. Hıristiyanların yeleklerinin arkası kırmızı, Müslümanların yeleklerinin arkası yeşil olurdu.

MÜZİK KÜLTÜRLERİ

Danslar, şarkılar, lira (Girit kemençesi), kaval gibi müzik aletleri aynıydı. Müslümanlar, aşklarını, tutkularını, hislerini ve birçok Yunan manilerini (Mandinadesleri) savaş şarkılarını Yunanca ezbere bilirlerdi. Müslümanların manileriyle Yunan manileri arasındaki tek fark destanların konusuydu. O günlerde Türk korsanları ile İda Adası korsanları arasında geçen savaşı bir kahramanlık destanı haline getirmişler. Bu maniyi hatırlatalım:

*Ma ki Nıdriodes inkali, kı’ne keine ke polemarhes...

*Den saldizun zoin ke kanune son Deaki

*Vgazi to yağlikaki tu

*Sardizi to yaratu

*Hasani pias se varike, na kopso tin kardia mu

Maninin Türkçesi: 

*İdalılarda iyidirler, aynı zamanda savaşçıdırlar...

*Hayatlarını içe sayarlar ve ejderha gibi davranırlar.

*Mendilini çıkarıyor...

*Yarasını sarıyor...

*Hasan seni kim vurmuş, kalbimi parçalayacağım...

 

Giritli Müslümanlar Yunanca konuşmalarına rağmen hiçbir zaman okumayı ve yazmayı öğrenmediler. İlginç bulduğum bir konu da; Müslümanlar Yunanca konuşup, yazmayı ve okumayı Osmanlıca yapmalarıydı! Bir Müslüman’ın oğluna yazdığı "Babadan oğula nasihatler” adlı şiiri şöyle;

*Ta prağmada  nediskola, pedi mu? Abdurrahman...

*Yati ta ruha ta kala o Mastoras ta kani...

Maninin Türkçesi :

*Abdurrahman oğlum zordur durumlar...

*Çünkü elbisenin iyisini usta yapar...

 

Müslüman Giritliye sormuşlar; Yunanca neden konuşuyorsun? Şöyle cevap vermiş: "Çünkü bu Girit lisanı benim ana dilimdir”. Girit’te Müslüman birçok aydın kişiler edebiyatçı ve şairler yetişti. O günden bugüne kadar bunların çok sayıda eserleri olmasına rağmen bu eserler hakkında hiçbir bilgi yoktur… Ancak adanın  fethedilmesinden başlayarak adanın işgaline kadar geçen zaman içinde ordu içinde bulunan “Kısa Haydar Ağazade İbrahim Paşa”, “Tarih-i Naima” adlı tarihi belge olarak basılmış başka bir kayıt yoktur!

Giritli Müslümanlar hakkında birçok yazarın ve düşünürün kaleme aldığı kitapların birçoğunun taraftar olmaları açısından pek doğruluğu tartışılabilir! Ancak, bu kitabın yazarı olan Kostantinos G. Fournarakis; Giritli Müslümanları doğru analiz etmiş ve gerçekleri  sonuna kadar yazmış ve her okuyanın takdirini kazanacağına inanıyorum. Bu konuda yazara ve Lozan Mübadilleri Vakfı ile Mudanya Temsilciliği'ne sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum.

 

HAFTANIN SÖZÜ: Her Giritli mübadele torunları nereden nereye geldiklerini öğrenmek için de bu kitapları okumalarını tavsiye ederim.

Bu makale 203 defa okunmuştur.

Yavuz Başar Yavuz Başar
Öldük öldük dirildik
Perihan Dirican Perihan Dirican
Anayım işte!
Volkan Biçer Volkan Biçer
DASK - Doğal Afet Sigortası (2)
Efraim Pala Efraim Pala
Doğal afetleri yine unuttuk!
Ömür Tantekin Ömür Tantekin
İstesen de istemem
Mehmet Aktoprak Mehmet Aktoprak
Tavuk mu yumurtadan çıkar; yumurta mı tavuktan?!
Tevhide Türken Tevhide Türken
Yüce Atatürk diyor ki... (8)
Kaan Tuğracı Kaan Tuğracı
Ne oldum deme...
Yaşar Kılıç Yaşar Kılıç
Mahallenizde incir alım yeri yoksa!
Metin Sezgin Metin Sezgin
30 Ağustos izlenimleri
WhatsApp İhbar Hattı WhatsApp İhbar Hattı
Temizlik Hattı derman olamadı!
Yavuz Gerçekçi Yavuz Gerçekçi
11. yıl mutluluğu

Tüm fotoğraflar

MUDANYA Gazetesi - 10/10/2019

MUDANYA Gazetesi -

MUDANYA Gazetesi - 03/10/2019

MUDANYA Gazetesi -

MUDANYA Gazetesi - 26/09/2019

MUDANYA Gazetesi -

MUDANYA Gazetesi - 19/09/2019

MUDANYA Gazetesi -

MUDANYA Gazetesi - 12/09/2019

MUDANYA Gazetesi -

MUDANYA Gazetesi - 05/09/2019

MUDANYA Gazetesi -

HAVA DURUMU

Tüm videolar

Kılıçdaroğlu Mudanya'da temel attı

Kılıçdaroğlu Mudan

MUDANYA GÜZELLEMESİ - İki Elin Sesiyle Mudanya Şarkıları

MUDANYA GÜZELLEMES

BUDO'da bomba ihbarı asılsız çıktı

BUDO'da bomba

CHP’lilerden Büyükşehir’e sessiz protesto

CHP’lilerden Büyük

60 yıllık Mudanya İskelesi Büyükşehir'in oldu

60 yıllık Mudanya

Mudanyalı gazeteciler Bulgaristan'da

Mudanyalı gazeteci