Hristiyanlık dünyasının dini lideri Papa 4. Leo, 27 Haziran 2025 günü İznik’i ziyaret etmişti.

Papa burada, Fener Rum Ortodoks Patriği Bartholomeos ve diğer Hristiyan ruhani liderleriyle birlikte MS 325’te İznik’te toplanan Birinci İznik Konsili’nin 1700. yıl dönümünü kutladı.

Papa yaptığı konuşmada, “Bu önemli yıldönümünün uzlaşma, birlik ve barış meyveleri vermesini” diledi.

“Bugün, şiddet ve çatışmaların pençesindeki tüm insanlık uzlaşma için feryat ediyor” diyerek dünyaya da anlamlı bir mesaj vermişti.

Hristiyanların dini lideri Papa 14. Leo’nun İznik’e geleceğini Prof. Dr. Mustafa Şahin hocamdan biliyor ve gelişini takip ediyorduk.

Bu ziyaretin, Türkiye için olduğu gibi, İznik içinde çok önemli olduğunu düşünüyorum.  Dünyanın ilgisini çeken bu ziyaretin temelinde ne var?

1700 yıl öncesine geri giderek, anlatmaya çalışayım.

Aziz Neophytos; Roma döneminde Hristiyanlığın yeni yeni yayıldığı zamanlarda, dini önder olarak ortaya çıkıyor.

Hristiyan bir aileden gelen ve inançlarından vazgeçmeyen, küçük yaşlardan itibaren mucizeler gösteren Aziz Neophytos, Nicaea’ya (İznik) geldiğinde dini faaliyetlerine ve mucizelerine burada da devam etmiştir.

Kimliğinin açığa çıkması sonrasında, Roma askerleri tarafından yakalanmış, işkence ve zulüm görmüştür.

Roma askerleri Aziz Neophytos’u şehir surlarının dışında mızrak ve kılıç darbeleriyle parçalamış ve M.S. 304 ya da M.S. 305 yılları civarında şehit etmiştir.

M.S. 303 ve 313 yılları arasında Hristiyanlar için erken dönemin en zorlu yıllarıdır. Bu dönem “büyük takip” dönemi olarakda ifade edilir. Hristiyanlar bu dönemde oldukça büyük zorluklar çekmişler.

Roma İmparatorluğu’nda Hristiyanlığın yasak din olduğu zamanlarda şehit edilen Aziz Neophytos için yapılan mezarın olduğu yere daha sonra, Hristiyanlığın bir imparatorluk dini olarak kabul edilmesiyle birlikte, MS.325 yılında bir kilise inşa edilmiştir.

Bu sıradan bir kilise değildir.

Yaklaşık 1700 yıl önce yapılan ve Hıristiyan din adamlarının katıldığı I. Konsül’un toplandığı düşünülen bir Bazilika’dır.

Bu toplantının ismi, “I. Konsül ya da I. Ekümenik Konsülü’’ olarakta bilinmektedir.

Hristiyanlığın yasaklı dinden çıkarak, genele yayılmaya başlanan bu dönemlerde yaşananları, Papa 4. Leo’ya aktaran İznik Bazilika Kazı Başkanı Prof. Dr. Mustafa Şahin ile Bursa Nilüfer Belediyesi’nin ‘’Pancar Deposu’’ salonunda arkeoloji gündeminde buluştuk.

İznik Gölü bazilika kazıları hakkında  “Bazilika kiliseden, Kutsal Pederler kilisesine’’ temalı arkeoloji kazıları hakkında sunumuna katıldık.

2014 yılında Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin havadan İznik Gölü’nün görüntüleri çekildiğinde tesadüfen fark edilen bu görüntüler, kendisine sorulunca tarihi keşfin ortaya çıktığını ifade etti.

Prof. Dr. Mustafa Şahin, İznik Gölü’nün suları altında bulunan “Kutsal Pederler Kilisesi” ve kentin tarihsel katmanları hakkında öğrencilere ve sanatseverlere bilgilendirmelerde bulundu.

Hristiyanlık dünyası için bir dönüm noktası sayılan ve 1. İznik Konsülü ile bağlantısını bugüne kadar elde ettiği verilerle bizlere sundu.

Kentin antik kökenlerinden Roma dönemindeki “Neokros ve Metropolis” ünvanına kadarki süreçleri bizlere anlattı.

M.S. 325 yılında 1. Konsül’ün toplandığı yere, 318 piskoposun anısına inşa edilen “Kutsal Pederler Kilisesi” olma ihtimalini belgeleri ile biz izleyenlere aktardı.

Yaklaşık olarak her 1000 yılda bölgemizde gerçekleşen 9 ve üzeri şiddetindeki depremler neticesinde bu bazilikanın göle gömüldüğünü ifade eden Prof. Dr. Mustafa Şahin; “Bugün, kıyıdan 50 metre açıkta ve 2 metre derinlikte yer alan bazilikanın, 2016 yılında başlayan su altı kazıları ile yapının ilk evresinin MS. 313 yılından sonra inşa edildiğini, aynı kilisenin MS.368 yılında gerçekleşen deprem ile yıkıldığını öğreniyoruz” dedi ve günümüze ulaşan 2. evresinin ise MS.380 yılı civarında yeniden inşa edildiğini saptamış olduklarını belirtti.

İznik’in Roma ve Bizans dönemine ait mimari mirasını bizlere aktaran Prof. Dr. Mustafa Şahin, bu keşfin Hristiyanlık ve dünya tarihinde yerini aldığını söyledi.

Bugün gün yüzüne çıkan kültürel mirasımız olan bu eserleri ülkemize ve dünyaya iyi anlatmamız gerekmektedir.

Bu doğrultuda, geçmişte yaşananları ortaya çıkarıp, miras olarak geleceğe aktarma görevimiz olduğunu sizlere ifade etmek istiyorum.

Türkiye (Kültür ve Turizm Bakanlığı), Bursa (Büyükşehir Belediyesi ve İl Kültür Müdürlüğü) ile İznik Yerel yöneticileri bu fırsatı inanç turizmi olarak değerlendirmenin yolunu bulmalıdırlar.