Girit’in idari, sosyal ve ekonomik yapısı (2)

Basın:

26 Aralık 1897’de ilan edilen Girit Muhtariyet Nizamisinde kitap, gazete yayını ve matbaalar kurulmasına kanunlar çerçevesinde izin verilmişti. 1899 tarihli Girit Kanun-u Esasisi ise prense matbuat nizamnamesindeki esaslara dayanarak izin ve ruhsat verme veya verilen ruhsatı geri alma yetkisi tanıdı.

Matbuat Nizamnamesi özetle şu hükümlerden oluşuyordu:

1-) Ada’da gazete ya da dergi yayını için prens ve yerel hükümetin izinleri gereklidir.

2-) Gazete ve dergi ya da yayınlayacak olanlar iki bin frank kefalet vermekle yükümlüdür.

3-) Yayıncılar nakdi ceza ya da tazminat vermek durumunda kalırlarsa bu cezanın uygulanmasına kadar gazete ya da dergi tatil edilecektir.

4-) Gerekli vasıfları taşıyan ve istenen kefaleti yatıran kişilere ruhsat verilmesi zorunludur.

5-) Gazete dergi ve diğer basın eserlerce, resmen tanınmış ve ada içinde serbestçe ayin yapan dinlerden birine ya da prense hakaret edilirse, çeşitli yayınlarla genel düzen asayiş bozulur ve halk arasında tehlikeli bir heyecanın çıkmasına neden olur ise bu yayınlara el konulabilir.

6-) Sansür, yani baskıyı kontrol ve denetleme usulü yasaktır.

Bu nedenlerin uygulamaya konmasının ardından 1897’den beri durmuş olan yayın hayatında bir canlılık yaşandı. Bu dönemde Ada’nın Rum halkına hitaben yayınlanan gazeteler hakkında bilgilerimiz tümüyle Venizelos’un yayın hayatı ile sınırlıdır.

Venizelos’un uzun bir aradan sonra çok iyi tanıdığı yayın hayatına yeniden sürükleyen etki prens ile aralarındaki mücadele idi. Bu amaçla 7 Aralık 1901’de ‘Kirikis’in yayınına başladı. Gazetenin yayını için izin almak 8 ay sürmüştü. Aralık 1901’de başlayan yayın 14 Mart 1903 tarihinde sona erdi. Gazete bu süre içinde mahkeme kararıyla bir ve iki aylık sürelerle iki kez yayınını kesmek zorunda kaldı.

Mayıs 1907 seçimlerinde Girit Meclisi’ne milletvekili olarak giren Venizelos politik yaşamıyla gazetecilik deneyimini birleştirmek amacıyla ‘Kirikis’i yeniden yayınlamaya karar verdi. 27 Nisan 1908’de başlayan yayın Hanya’da çok çeşitli yerlere ulaşıyordu. Gazete Venizelos’un 1910’da yani Hanya’dan çok çeşitli yerlere ulaşıyordu gazete Venizelos’un 1914’te Ada’dan ayrılmasından sonra da yayınını sürdürdü ve 1974’e kadar yayınlandı.

Giritli Müslümanlar için basın Osmanlı mücadelesi içinde oldukça bir yere sahipti. Bu doğrultuda Ada’da yayınlanan Türkçe gazeteler taşralı olmakla birlikte içerik açısından yerel gazeteler önemli bir yer tutmuşlardır.