“YURTTAŞLAR”

Evet, adı üstünde “Devlet”! Adı üstünde “Planlama”! Adı üstünde “Teşkilatı”!

Devlet Planlama Teşkilatı DPT 5 Ekim 1960’da kurulmuş daha sonra 1961 Anayasası’nda “anayasal kurum” olarak yerini almış ve 8 Haziran 2011’de kapatılmıştır. Yalnız burada dikkat isterim, kapanış tarihine kimse takılmasın. Yaklaşık 50 yıllık bir sürecin sonucundadır “DPT tabelasının” indirilmesi.

Evet, esasen ve de genel kanı olarak DPT’nin; “24 Ocak 1980” kararları açıklandığında, DPT’ye kuruluş kanunu gereği verilmiş olan “amaç ve görev”in, “teşkilat” yerinde duruyor gibi görünse de, “işlevsel” olarak “kadük” olduğu bilinen bir olgudur.  

Devlet Planlama Teşkilatı, 61 Anayasasının “Yürütme Bölümü/İktisadi ve Mali Hükümler/ Kalkınma”da aşağıda gibi yerini almıştır.

“IV. Kalkınma.
a) KALKINMA PLÂNI VE DEVLET PLÂNLAMA TEŞKİLÂTI.
MADDE 129 – İktisadî, sosyal ve kültürel kalkınma plâna bağlanır. Kalkınma bu plâna göre gerçekleştirilir.

Devlet Plânlama Teşkilâtının Kuruluş ve Görevleri, plânın hazırlanmasında, yürürlüğe konmasında, uygulanmasında ve değiştirilmesinde gözetilecek esaslar ve plânın bütünlüğünü bozacak değişikliklerin önlenmesini sağlayacak tedbirler özel kanunla düzenlenir.” 

İşte bu “özel Kanunla” kurulan DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI’nın “Amaç, Görev ve Teşkilat”ı:

BİRİNCİ KISIM: DPT Amaç, Görev, Teşkilat

MADDE 1: Bu Kanunun amacı, kaynakların verimli kullanılması ve kalkınmanın hızlandırılması maksadıyla ülkenin ekonomik, sosyal ve kültürel planlama hizmetlerinin bir bütünlük içerisinde müessir, düzenli ve süratli olarak görülebilmesi için Devlet Planlama Teşkilatının kurulmasına, teşkilat ve görevlerine dair esasları düzenlemektir.

MADDE 2: Devlet Planlama Teşkilatının Görevleri: 

a) Memleketin tabiî, beşerî ve iktisadî her türlü kaynak ve imkânlarını tespit ederek, takip edilecek iktisadî, sosyal ve kültürel politikayı ve hedefleri tayinde hükümete müşavirlik yapmak,
b) Bakanlıkların ve kamu kurum ve kuruluşlarının iktisadî, sosyal ve kültürel politikayı ilgilendiren faaliyetlerinde koordinasyonu temin etmek için görüş ve tekliflerde bulunmak ve bu hususlarda müşavirlik yapmak,
c) Hükümetçe kabul edilen hedefleri gerçekleştirecek kalkınma planları ile yıllık programları hazırlamak,
d) Kalkınma planlarının ve yıllık programların başarı ile uygulanabilmesi için ilgili kurum ve kuruluşların ve mahalli idarelerin kuruluş ve işleyişlerinin ıslahı hususunda görüş ve tekliflerde bulunmak,
e)Kalkınma planlarının ve yıllık programların uygulanmasını takip ve koordine etmek, değerlendirmek ve gerekli hallerde kalkınma planlarında ve yıllık programlarda usulüne uygun olarak değişiklikler yapmak,
f) Özel sektör ve yabancı sermaye faaliyetlerinin plan hedef ve gayelerine uygun bir şekilde yürütülmesini teşvik ve tanzim edecek tedbirleri tespit ve teklif etmek, uygulamayı takip etmek,
g) Kalkınmada öncelikli yörelerin daha hızlı bir şekilde gelişmesini sağlayacak tedbirleri tespit ve teklif etmek, uygulamayı takip ve koordine etmek,
h) Kalkınma planı ve yıllık programlardaki ilke ve hedeflere uygun olarak, milletlerarası ekonomik kuruluşlarla münasebetlerin geliştirilmesinde, temas ve müzakerelerin yürütülmesinde gerekli görüş ve tekliflerde bulunmak,
i) Kalkınma planı ve yıllık programları bölgesel veya sektörel bazda hazırlamak ve diğer özel çalışmalar yapmak üzere Müsteşarın teklifi ve ilgili Devlet Bakanının onayı ile geçici olarak çalışma grupları kurmak.

MADDE 3: Teşkilat Devlet Planlama Teşkilatı, Yüksek Planlama Kurulu ile Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığından meydana gelir.

İKİNCİ KISIM
Yüksek Planlama Kurulu

MADDE 4: Yüksek Planlama Kurulu, Başbakanın Başkanlığında, Başbakanın belirleyeceği en çok dört Devlet Bakanı ile Maliye ve Gümrük, Tarım Orman ve Köyişleri, Sanayi ve Ticaret, Enerji ve Tabii Kaynaklar, Bayındırlık ve İskân, Ulaştırma bakanlarından meydana gelir…
***
T. C. Birinci Beş Yıllık (1963 – 1967) Kalkınma Plânı da 21 Kasım 1962 tarihinde onaylanmıştır. Kanun hükümlerine uygun olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi Plân Karma Komisyonu, Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisinde görüşülerek.

SON SÖZ:

Yukarıda DPT Kanunu’nun amacını ve DPT’nin görevlerini okudunuz.

“Devlet Planlama Teşkilatı” daha ne yapıversin?!

EVET, adı üstünde DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI! Neden mi?

• Türkiye ekonomisinin üretim, ticaret ve sermaye hareketleri boyutları ile Tam Bağımsızlık için(*),
• Beş yıllık kalkınma planlarının (*) yeniden etkin, bağlayıcı yönlendirici ana araçlar haline getirilmesi için,
• Katılımcı ve Bilimsel Ulusal Planlama (*) ile Kamu mülkiyeti ve kamu girişimciliğinin yeniden inşaası için,
• Emeğin ve doğanın haklarını merkeze alan (*), sanayi, tarım ve denizcilikte adil bir üretim ve bölüşüm düzeni için,
• Kamucu bir alternatif ekonomi politikası çerçevesi için (*), İktisadî, sosyal ve kültürel kalkınmayı plâna bağlamak için

DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI! 

Ve evet; fabrikada, tarlada, havada, denizde, “çarkların” “kamu” yararına daha verimli dönmesi için yeniden DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI!

Saygılarımla
Orhan Nasuhoğlu

(*) Son Sözdeki sadece tanım alıntıları için bakınız; TMMOB Sanayi Kongresi 2025 Sonuç Bildirisi. DPT eki ve diğerleri bendenize aittir.