Nöbetçi Eczaneler
Mudanya, Cumhuriyetin ilk yıllarında önemli bir sosyo-kültürel dönüşümün simgesi olan Halkevi’nin açılışına ev sahipliği yaptı. 23 Şubat 1934 tarihinde halkın geniş katılımıyla gerçekleşen coşkulu törenle kapılarını açan Mudanya Halkevi, ilçenin tarihine damga vuran bir mekan olarak yerini aldı.
Derleyen: Yavuz GERÇEKÇİ
Ulu Önder Mustafa Kemal’in öncülüğünde kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin laik ve ulusal değerleri ile sosyo-kültürel dönüşümü Halkevleri ile içselleştirilmişti. O dönemde Mudanya Halkevi de, Cumhuriyetin modernleşme ve aydınlanma ideallerinin ilçeye kök saldığı bir merkez oldu.
Cumhuriyet devrimlerinin ideolojisini yaymanın ötesinde, Mudanya halkının eğitimden sanata, sosyal hayattan kültürel gelişime kadar pek çok alanda ilerlemesine katkı sağlayan bu kurum, 1951 yılına kadar etkin bir rol üstlendi.
MUDANYA’DA TARİHİ BİR GÜN
23 Şubat 1934 tarihi Mudanya için unutulmaz bir gün olarak tarihe geçti. Sabahın erken saatlerinden itibaren ilçenin dört bir yanından gelen vatandaşlar, bayraklarla süslenmiş sokaklarda toplanmaya başladı. Açılış töreni, Halkevi binasının önünde gerçekleştirildi. Bina, sade ama anlamlı bir mimariyle hazırlanmış, Cumhuriyetin modernleşme ruhunu yansıtan bir atmosfer sunuyordu. Törene, dönemin yerel yöneticileri, Cumhuriyet Halk (Partisi) Fırkası temsilcileri, öğretmenler, öğrenciler ve Mudanya halkından geniş bir kesim katıldı.
Cumhuriyet Halk Fırkası merkezinden gönderilen standart program uyarınca hazırlanan tören, saat 14.00’te saygı duruşu ve İstiklal Marşı’nın okunmasıyla başladı. Ardından, Mudanya Halkevi’nin kuruluşunda emeği geçen isimlerden biri olan dönemin Bursa Valisi Zeynel Abidin, açılış konuşmasını yaptı. Konuşmasında Halkevi’nin Mudanya için taşıdığı öneme vurgu yapan Zeynel Abidin Bey, “Bu bina, Cumhuriyetimizin ilke ve inkılaplarının halkımıza ulaşacağı bir merkez olacak. Eğitimden sanata, burada yetişecek nesiller, Mudanya’yı ve ülkemizi daha ileri taşıyacak” dedi. Sözleri, kalabalık tarafından büyük bir alkışla karşılandı.
Açılış programı, konuşmaların yanı sıra çeşitli etkinliklerle renklendi. Mudanya’daki okullardan gelen öğrenciler, şiirler okudu ve halk oyunları gösterileri sundu. Özellikle gençlerin sahne aldığı bu anlar, Cumhuriyetin geleceğe olan inancını ve halkın birliğini simgeleyen duygusal dakikalara sahne oldu. Törende, Halkevi’nin faaliyet alanlarını tanıtmak amacıyla kısa bir tiyatro gösterisi de sergilendi. Gösteri, köylülerin okuma yazma öğrenme çabasını ve modern tarım tekniklerini konu alarak, Halkevi’nin halkı bilinçlendirme misyonunu gözler önüne serdi.
Programın en dikkat çekici anlarından biri, Halkevi’nin ilk başkanı seçilen öğretmen Rıfkı Gürman’ın yaptığı konuşma oldu. Rıfkı Bey, “Mudanya Halkevi, sadece bir bina değil, bir fikir yuvasıdır. Burada kadın-erkek, genç-yaşlı demeden hepimiz bir araya geleceğiz. Köylerimizden kasabamıza, her bir ferdin gelişimi için çalışacağız” diyerek, kurumun kapsayıcı ruhunu vurguladı.
MUDANYA’DAKİ HALKEVİ KOMİTELERİ
Genellikle 9 şube olarak örgütlenmekte olan Halkevleri, Devlet Arşivleri kayıtlarına göre Mudanya’da açıldığında tüm şubeleri mevcut değildi. Mudanya Halkevi’ndeki şubeler; Köycülük, Musiki, Temsil, Spor, Kütüphane ve Neşriyat şubeleri yer almıştır.
Mudanya Halkevi’nin resmi küşat raporunda diğer ilgi çekici vurgu; köyün-kırsalın aydınlanması ve geliştirilmesi zorunluluğu ile Halkevlerinin toplumun tüm katmalarının bir araya geldiği bir kaynaşma noktası olarak gösterilmesi olmuştur. Mudanya Halkevi tarafından düzenlenen ilk köy bayramına 3 bini geçmeyen topluluk katılırken, 1938 yılı baharında Yörükali İstasyonu civarında düzenlenen bayramda 10 binin üzerinde kişi bulunmuştur.
Hulusi Yarar başkanlığındaki Mudanya Halkevi Köycülük Komitesi sağlık işlerinde köylüye yardım etmiş, komite, çeşitli vasıtalarla elde ettiği kitap ve gazeteleri köylere göndererek köylünün okuma ihtiyacını karşılamaya, köy okuma odalarının açılmasına olanak sağlamıştır.
Tiyatro kulübü, gençler arasında büyük ilgi gördü ve ilk oyun için provalar planlandı. Köylüler için düzenlenen tarım seminerleri ise, modern tekniklerin Mudanya’nın ziraat hayatına entegre edilmesinde önemli bir rol oynadı. Halkevi, kısa sürede ilçenin sosyal merkezi haline geldi; düğünlerden toplantılara, sergilerden konferanslara kadar pek çok etkinliğe ev sahipliği yaptı.
ATLETLER DUMLUPINAR’DAN MUDANYA’YA ŞEHİT TOPRAĞI GETİRDİ
Mudanya Halkevi’nin yaptığı dikkat çekici çalışmalardan birisi 1947 yılında Mudanya Mütarekesi’nin yıldönümü kutlaması için yapılan program olmuştur. Mudanya Halkevi Başkanı Hilmi Aktan‘ın 1946 yılı içerisinde teklif ettiği bu proje zamanın yetersizliği nedeniyle 1947 yılına bırakılmıştı. Milli Mücadele’nin şiddetli çarpışmalarının yaşandığı üç tepeden alınacak şehit toprağı genç atletler vasıtasıyla Dumlupınar’dan yola çıkarılacak; Afyon, Kütahya yolu ile Mudanya’ya ulaştırılacaktı.
Programa göre muharebe meydanından alınan toprak elden ele teslim edilerek Mudanya Halkevi’ne getirilecekti. Atletlerin güzergâhı; Dumlupınar, Sandıklı, Afyon, Eğert, Kütahya, Tavşanlı, Domaniç, Tahtaköprü, İnegöl, Bursa Mudanya’dır. Törene katılacak koşucuların masraflarını karşılamak için Türkiye İş Bankası Ankara Merkez Müdürlüğü tarafından 350 lira tahsis edilmiştir.
Yine Devlet Arşivleri’nden edinilen 21 Temmuz 1947 tarihli CHP Bursa İl İdare Kurulu Başkanı Av. Reşat Türel’in CHP Genel Sekreterliği’ne yazısında; Dumlupınar’dan Mudanya’ya getirilecek toprak için noktalar şöyle tespit edildi.
Bursalı atletler kendi bölgelerinde koşacakları ana şose Tahtaköprü-İnegöl (13 km), İnegöl-Bursa (45 km), Bursa-Mudanya (31 km) olmak üzere 89 kilometre olup, Tahtaköprü’den İnegöl’e kadar İnegöl Halkevi atletleri, İnegöl’den Mudanya’ya kadar ise; İnegöl Halkevi, Kestel Halkodası, Gürsu Halkevi atletlerinin koşması planlandı.
1951 yılında kapatılana değin Mudanya Halkevi, sadece Cumhuriyet devrimlerinin ideolojisinin yayılmasında değil, ilçe halkının bütün gelişim safhalarında etkin olmuş, işlevsel bir rol üstlenmişti. Bugün, Halkevi’nin fiziksel varlığı sona ermiş olsa da, bıraktığı miras, Mudanya’nın Cumhuriyetle şekillenen kimliğinde yaşamaya devam ediyor.
Mudanya Halkevi’nin rolü ve mirası
Mudanya Halkevi, açıldığı günden itibaren ilçede bir aydınlanma merkezi haline geldi. Kütüphanesi, tiyatro salonu ve kurs odalarıyla, halkın eğitim ve kültür hayatına katkıda bulundu. Okuma-yazma kursları, halk oyunları eğitimleri, tarım ve sağlık seminerleri gibi etkinliklerle, Cumhuriyetin modernleşme hedeflerini Mudanya’ya taşıdı. Kadınların toplumsal hayata katılımını teşvik eden programlar ve gençler için düzenlenen sanatsal faaliyetler, Halkevi’nin işlevsel rolünü pekiştirdi.
1951 yılında kapatılana kadar Mudanya Halkevi, ilçenin sosyo-kültürel dokusunu zenginleştiren bir kurum olarak varlığını sürdürdü.
YARARLANILAN KAYNAKLAR:
- Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Cumhuriyet Arşivi, 1934
- Bursa Köy Belleteni, Bursa, 1939
- Uluslararası Tarih Araştırma Dergisi, Doç. Dr. Betül Batır, Zaferin 25. yıl dönümünde bir koşu bir tören, İstanbul, Kasım 2022
- Doç. Dr. Mine Ersevinç, Mudanya Halkevi’nin açılışı, örgütlenmesi, çalışmaların belgelerle değerlendirilmesi, Haziran 2024
- Foto Kemal Gerçekçi ve Foto Çetin Gerçekçi arşivi