Ana Sayfa Arama Galeri Video Yazarlar
Üyelik
Üye Girişi
Yayın/Gazete
Yayınlar
Kategoriler
Servisler
Nöbetçi Eczaneler Sayfası Nöbetçi Eczaneler Hava Durumu Namaz Vakitleri Puan Durumu
WhatsApp
Sosyal Medya
Uygulamamızı İndir

Cumhuriyetimizin ilk Başbakanı ve 2. Cumhurbaşkanı M. İsmet İnönü

Babası Malatya’ya yerleşmiş, Bitlisli Kürümoğulları ailesinden Reşit Bey, annesi ise

Babası Malatya’ya yerleşmiş, Bitlisli Kürümoğulları ailesinden Reşit Bey, annesi ise Bulgaristan’ın Deliorman bölgesinden Cevriye Hanım’ın ikinci evladı olarak 24 Eylül 1884 tarihinde İzmir’de doğdu, Mustafa İsmet.

İlk ve orta öğrenimini Sivas’ta tamamladıktan sonra 1895 yılında Sivas Mülkiye İdadisi’ne kayıt yaptırdı ancak daha sonra Sivas Askerî Rüştiyesine geçti ve 1896 yılında mezun oldu.

Sonra, 1897 yılında İstanbul’daki Mühendishane İdadisi’ne gitti. 14 Şubat 1901’de Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûn’a (Topçu Okulu) girip, 1 Eylül 1903 tarihinde Topçu Teğmeni olarak mezun oldu.

26 Eylül 1906 tarihinde Erkân-ı Harbiye Mektebi’ni birincilikle bitiren Mustafa İsmet, Kurmay Yüzbaşı rütbesiyle Edirne’deki 2. Ordu’nun 8. Topçu Alayı’nda 3. Batarya Bölük Komutanı olarak kurmaylık stajını yaptı.

1907’de İttihat ve Terakki Cemiyetinde kısa bir süre çalıştı. 31 Mart Olayını bastırmak için toplanan Harekât Ordusu’na katıldı.

Ahmet İzzet Paşa komutasında Yemen’e gönderilen 4. Kolordu Kurmay heyetinde yer aldı ve 1912’de Binbaşılığa yükselerek, Yemen Kuvvetleri Komutanlığı Kurmay Başkanı oldu. İlk diplomatik görevini burada üstlenip İmam Yahya ile görüşerek barışı sağladı. Balkan Savaşı sırasında Çatalca’da bulundu.

Birinci Dünya Savaşı’nda Başkomutanlık Karargahı’nda Harekât Şubesi Müdürlüğü yaptı ve Yarbay oldu (1914). Ertesi yıl Albaylığa yükselerek Trakya’daki II. Ordu kurmay başkanlığına atandı.

Sonra, Doğu ve Suriye cephelerinde 4. 20. ve 3. Kolordu Komutanlıklarında bulundu. Bu dönemde II. Ordu Komutanı Mustafa Kemal Paşa ile birlikte çalıştı. Aralarında derin bir dostluk doğdu ve ondan yüksek ve anlamlı bir sicil aldı (1917).

İstanbul’da 1916’da Mevhibe Hanım’la evlendi ve hemen cepheye döndü. Mondros Mütarekesi günlerinde başkente geri gelerek Harbiye Nezareti Müsteşarı oldu (1918). Askeri Şura’da görev aldı. Bu yıllarda Mustafa Kemal Paşa ile görüşmelerini sürdürdü.

Miralay (Albay) İsmet Bey, 19 Mart 1920’de Mustafa Kemal’in çağrısı üzerine gizlice tekrar Ankara’ya geçerek, Milli Mücadelede önemli görevler üstlendi. Edirne Milletvekili seçilerek çalışmalara katıldı ve Genel Kurmay Başkanı olarak düzenli bir ordu kurmayı başardı.

İsmet beyin bu başarılı çalışmalarının ardından Haziran 1920 tarihinde İstanbul Hükümeti tarafından, 19 Mayıs 1919 da Samsun’a çıkan Mustafa Kemal gibi idama mahkûm edildi.

4 Mayıs 1921 tarihinde Batı Cephesi Komutanlığı’na atanarak, 1. ve 2. İnönü Savaşlarını kazandı. Generalliğe yükseldi ve İsmet Paşa olarak anılmaya başlandı. Sakarya ve Başkumandanlık Meydan Savaşlarında Milli Mücadelenin en etkili ismi oldu. (1922).

Zaferin ardından TBMM Başkanı ve Başkumandan Mustafa Kemal tarafından 3 Ekim 1922 tarihinde Mudanya’da başlayan ve 11 Ekim 1922 günü sabah saatlerine kadar süren, Mütareke görüşmelerini yürüttü.

Böylelikle Kurtuluş Savaşı’nın askeri mücadelesinin sona erdiği, Doğu Trakya, İstanbul ile Boğazların savaşılmadan kurtarılmasını sağlamada bir zafer daha kazanıldı.

Ankara Hükümeti adına Dışişleri Bakanı ve Lozan Baş Delegesi olarak, 20 Kasım 1922 tarihinde İsviçre’nin Lozan kentinde başlayan ve 24 Temmuz 1923’e kadar uzun müzakereler sonucunda başarı ile sonuçlanan “Lozan Barış Antlaşması’nın mimarı oldu.”

“29 Ekim 1923 tarihinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin bir gün sonrasında ilk Başbakanı seçildi.”

İlk Başbakanlık döneminde Cumhuriyetin ilk devrimleri yapılmaya başlandı. Öğretimin birleştirilmesi, halifeliğin kaldırılması ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kurulması (3 Mart 1924) bu dönemde gerçekleşti.

8 Kasım 1924 tarihinde Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal’in isteği üzerine Başbakanlık’tan ayrıldı ve daha sonra Şeyh Sait İsyanı bastırılması nedeniyle 3 Mart 1925 tarihinde yeniden Başbakanlık göreve getirildi.

Soyadı Kanunu çıkınca Atatürk kendisine İnönü soyadını verdi.12 yıl Başbakan olarak görev yaptıktan sonra 1937 yılı Eylül ayında hükümetten ayrıldı.

10 Kasım 1938 tarihinde Atatürk’ün ölümünden sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)’nin oy birliği ile bir gün sonra “11 Kasım 1938 günü Türkiye Cumhuriyeti’nin 2. Cumhurbaşkanı” seçildi.

2. Dünya Savaşı’na Türkiye’yi sokmamak için devletlerarası politika alanında çok yönlü çalıştı ve bunu başardı. Çok partili demokratik hayata geçişi sağladı ve dürüst bir seçim yasası yaptırarak iktidarını 14 Mayıs 1950’de devretti.

1950 ile 1960 yılları arasında Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı ve muhalefet lideri olarak 10 yıl boyunca büyük bir demokrasi savaşı verdi.

27 Mayıs ihtilali ve seçimler sonucunda gerçekleşen üç koalisyonda Başbakanlık yaptı ve bu görevini 6 Şubat 1965’e kadar sürdürdü.

CHP‘de “ortanın solu” hareketini başlattı.

8 Mayıs 1972 tarihinde parti içi mücadeleler sonucunda, CHP’den istifa ederek ‘Senatör’ kimliği ile TBMM’ne devam etti.

25 Aralık 1973’de Ankara’da vefat etti. Hükümet kararıyla Anıtkabir’e defnedildi. Örnek bir evlilik sürdürdüğü Mevhibe Hanım ile birisi Kurtuluş Savaşı sırasında ölen 4 çocukları oldu, İzzet (1919-1921), Ömer (1924), Erdal (1926), Özden (1930).

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Başbakanı, 2. Cumhurbaşkanı, Başmüzakereci, asker ve devlet adamı, M. İsmet İnönü’nün mimarı olduğu Mütareke şehri Mudanya’nın Mütareke Müze Evi karşısındaki parkta bir anıt heykeli bulunmaktadır.

Hayatları boyunca birbirlerinden ayrılmayan Mustafa Kemal Atatürk ve Mustafa İsmet İnönü’nün naaşları yine birbirlerinden ayrılmamıştır.

Bugün naaşları Anıtkabir’dedir.

11 Ekim 1922, Mudanya Mütarekesi’nin imzalanması ile Osmanlı İmparatorluğu hukuken sona ererek, Anadolu topraklarında yeni bir Türk Devletinin (TBMM) varlığı kanıtlanmış oldu.

Mudanya Mütarekesi’nin imzalanmasının 104. yıldönümünde, Bursa’nın ve ülkemizin düşman işgalinden kurtulmasına sebep olan başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, İsmet İnönü, Deli Halit Paşa, Şükrü Çavuş ve silah arkadaşlarını şükranla ve minnet duyguları ile anıyorum.

YARARLANDIĞIM KAYNAK: İnönü Vakfı Yayınları

Yüz Ağdası