2700 yıllık bir geçmişe sahip olan Mudanya’da 19. yüzyılın sonlarında genelde farklı iki dinin temsilcisi olan Hristiyan Ortodokslar ile Müslüman Türkler yaşamakta idi.

11 Eylül 1922 günü İtilaf Devletleri’ne karşı TBMM temsilen İsmet İnönü, Mudanya’da şimdi Mudanya Mütarekesi Müze Evi olarak kullanılan binada Mudanya Ateşkes Anlaşmasını imzalamış ve Lozan Barış Anlaşması’nın temeli oluşturulmuştur.

Lozan mübadelesinde 30 Ocak 1923 tarihinde imzalanan Mübadele Sözleşmesi’ne istinaden Yunanistan’da yaşayan Türkler ile Türkiye’de yaşayan Rumların zorunlu göçe tabi tutulması ile Mudanya’da büyük bir demogratik değişim gerçekleşmiştir.

Bu değişikliklere genç Cumhuriyetin Mudanya’sı ayak uydurmakta gecikmemiştir. Birçok kurum hızla gelişme yolunda olmuştur.

1894 yılından itibaren Osmanlı’nın Mudanyası’nda bir telgrafhane bulunmakta idi. Telgraf ve Posta Memuru Ahmet Rüştü Efendi, Hat Çavuşu Şakir Ağa, telgraf postacısı İbrahim Efendi’den ibaret bir kadroya sahipti.

Cumhuriyet’in kurulmasından sonra modernleşme sürecinde Telgrafhane Müdürlüğe dönüştürülmüştür.

Mudanya’nın ilk Posta ve Telgraf Müdürü olan Ahmet Rüştü Efendi olmuştur.

Mudanya’nın sevilen eşrafından olan Ahmet Rüştü Efendi, iyi eğitimli vatansever bir memurdur.

Mudanya eşrafından Sümbülzadelerin kızı Şaziye Hanım ile evlenmiş ve çiftin 6 çocuğu olmuştur. Ve ailesinin hayatını 6 liralık maaşla idame etmiştir.

Ahmet Rüştü Efendi’nin en büyük oğlu Kafkas Cephesi’nde en küçük oğlu ise Romanya Cephesi’nde şehitlik mertebesine ulaşmıştır. Ahmet Rüştü Efendi ve eşi Şaziye Hanım büyük acılar yaşamışlardır.

Ailenin dördüncü çocuğu Mehmet Hayri’dir. Mehmet Hayri, Ahmet Rüştü’nün Mudanya İskelesi’ne yakın olan evlerinde doğmuştur. O dönemde hastane ve ebe olmadığı için Mehmet Hayri’nin doğumu zor olmuştur.

İbtidai (yeni açılan veya eski mahalle mektebinden dönüştürülen mekteplere “ibtidâî mektep” adı verilmektedir) tahsilini Mudanya’da gerçekleştirmiştir.

19. yüzyıldan beri Mudanya’da var olan Rüştiye (Ortaokul) öğrencilerinin arasında Mehmet Hayri’de vardır.

1896 yılında eğitimine devam etmek için Mudanya’dan ayrılan Mehmet Hayri, İstanbul’a İdadi (Lise) eğitimi almasını takiben harbiye eğitimini tamamlamıştır.

Harbiye eğitimi sırasında Topçu Harbiyesi’nde İsmet (İnönü) ile birlikte aynı yıllarda yatılı eğitim almıştır. Subaylık eğitimi yıllarında Hukuk eğitimide almıştır.

Mehmet Hayri geniş bir yelpazede, hukuk, ekonomi ve maliye alanlarında donanımını geliştirmiş ve kültür birikiminide arttırmıştır.

İstanbul Anadolu yakasında bulunan Askeri Rüştiye’de (Ortaokul) Fransızca öğretmenliği yapmıştır.

Mehmet Hayri, 1.Dünya Savaşı’nda İsmet İnönü’nün Komutanlığı’nda vatanın düşman işgalinden kurtulması için savaşmış, Yüzbaşı rütbesine kadar ulaşmıştır.

Savaş sonrasında Yüzbaşı rütbesi ile emekli olmuş ve ticarete atılmıştır.

Osmanlı Sarayı’nda görev yapan Dağıstan kökenli Mehmet Faik Paşa’nın kızı Emine Tevhide Hanım ile evlenmiştir.

Çiftin Şaziye (1908), Muazzez (1918) isimli kızları, Ali (1921) ile Muzaffer isimli ikiz çocukları, Selma (1923) ve Mehmet (1926) isminde çocukları dünyaya gelmiştir.

Aile 1934 yılında nüfus kaydını Mudanya’dan İstanbul Şişli’ye almıştır. Farklı dönemlerde Beyoğlu İstiklal Caddesi’nde Halim Paşa tarafından yapılmış olan Mısır Apartmanı’nda, Çiftehavuzlar’da Cemil Topuzlu için yapılmış olan köşkte, Teşvikiye’de Park Apartmanı’nda ve son olarak da Bebek’te Valide Paşa Köşkü’nde ikamet etmişlerdir.

1923 yılında Cumhuriyetin kurulmasından sonra, devletin yardımı ile Trakya ve İstanbul Şeker Fabrikaları kurulmuş. Yüzde 22 payla gerçek kişilerin ortaklığı içerisinde Mehmet Hayri Bey’de olmuş.

25 yıllık Şeker Fabrikasının girişimlerinden elde ettiği kazançlar ile çeşitli ticari faaliyetlerde bulunmuş, ticaret yelpazesini genişletmiştir. Bu kapsamda Sazmaş Sanayi, Ziraat Makinaları Türk Anonim Şirketini kurarak işletmiştir.

Daha sonraki yıllarda deniz taşımacılığı işi de yapan Mehmet Hayri Bey, başarılı bir iş insanı olarak doğup büyümüş olduğu kenti olan Mudanya ile bağlantısını koparmamıştır.

Bugün yıkılan ve yerine daha yenisi yapılmayan Mudanya Belediyesi binası karşısındaki evlerine yaz aylarında gelerek Mudanya’nın ihtiyaçlarına duyarlı bir Mudanyalı olmuştur.

Not: Makalenin 1. Bölümü’nde Ahmet Rüştü Efendi ve oğlu Mehmet Hayri Bey’in biyografisini aktarmaya çalıştım.

Kaynak: Fulya Düvenci Karakoç, Mudanya Belediyesi (Erol Demirhisar)