Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkenin ve Mudanya’nın ihtiyaçları sayılamayacak kadar çoktur.
Mudanya’nın bu ihtiyaçlarını büyük bir kısmını karşılayacak bir hayırlı bir Mudanya evladı vardı.
Mudanyalı olduğu için Mudanyalılar gibi düşünüyor, nasıl yardım edebileceğini Mudanyalılar ile görüşerek faaliyete geçiyordu.
Adı gibi hayırlı olan bu kişi, Mudanya’nın çocuğu Ahmet Rüştü oğlu Mehmet Hayri (İPAR) idi.
Milletin parası ile eğitimini tamamlayan Mehmet Hayri(İpar); Vatana borcu olduğunu biliyordu. Bu vicdan borcunun, borçların en büyüğü olduğunu düşünüyordu.
Mehmet Hayri (İpar), eğitimin öncelikle; yurdumun insanlarının sonrasında ise ülkenin gelişiminde çok önemli bir yer edindiğinin bilincinde idi.
Köy okullarının yetersizliğinden dolayı, Mudanya’nın köylerinde yaşayan çocuklar için 1935/1936 yılında “Hayri İpar Yatılı Talebe Evi” adı ile 27 çocuğa eğitim veren bir yurt faaliyete geçirmiştir.
1936 yılında yurt binası geliştirilerek yatakhane, revir, yemekhane, banyo, oyun bahçesi ilave edilip milli örf ve adetlere uygun bir eğitim uygulaması belirlenmiştir.
Babasının anısına “Ahmet Rüştü Çocuk Yurdu” adını vererek yurdun tüm masraflarını ömür boyunca karşılayacağını taahhüt etmiştir.
Yurttan faydalanacak çocukların öncelikle, şehit çocukları, anne ve babası olmayan çocuklar, 6 ve daha fazla çocuğu bulunan ailelerin çocuklarına, yurtta kalma önceliği verilmiştir.
Mehmet Hayri (İpar) babasının adını yaşatmak amacının ardından, annesinin adını da yaşatmak için ‘’Kadın ve Doğum Hastanesi’’ yapımına başlamıştır. Mudanyalı kadınların çağdaş imkanlardan faydalanması ve hastalıklarının tedavisi için 1937 yılında 10 yataklı “Şaziye Rüştü Sağlık Yurdunu” kurmuştur.
Mudanya’nın elektrik tesisatı ve elektrik santrali kurulumunu gerçekleştirmiş. Böylelikle Mudanya’yı karanlıktan kurtararak elektrik ile tanıştırmış. Bu amaçla elektrik santrali yapımını üstlenen şirketinin hizmet bedelini Mudanya Belediyesi’ne iade ederek bu hizmetin kendi armağanı olduğunu halka duyurmuştur.
Ülkemizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK’ün ve Mudanya Mütarekesi ile Lozan Barış Antlaşması fatihi İsmet İnönü’nün büstünün yapımını karşılamış.
Mehmet Hayri İpar’ın Mudanya sevdası bitmemiş.
ATATÜRK’e ve Milli Mücadeleyi gerçekleştiren kadrolara gönül bağı vardır. Bu amaçla ATATÜRK’ün vatan için arzu ettiği hedeflere ulaşmasında Mudanya’nın çok özel bir yeri olduğunu düşünüyordu. Milli Mücadele sonrasında Lozan Barışı’nın temeli olan Mudanya Mütarekesi’nin imzalandığı evin müzeye dönüştürülmesi çalışmaları olacaktır. 1936 yılına kadar boş tutulan binayı Mudanya Belediyesi’nden satın alarak, içerisinde bulunan eşyaların dağılmış olanlarını bulup, satın alarak bina içerisine yerleştirilmiş. Bina tadilat yaptırılarak içerisindeki eşyalar koruma altına alınması sağlanmıştır. Mütareke binasını çıkacak yangınlardan korumak için etrafındaki evler satın alınarak yıktırılmış ve binayı daha görünür bir hale getirmiştir.
Etrafındaki evlerinde istimlak edilerek bina çevresi park alanı ve çocuk bahçesi olarak boşaltılmıştır.
Bu boşalan alanlar bugün halen kullandığımız meydan ve İsmet İnönü’nün heykelinin olduğu bir park ve dinlenme alanı haline getirilmiştir. Daha sonra Hayri İpar, Mütareke Binası içerinde toplamış olduğu Mütareke anısı olan eşyaları; Mudanya Belediyesi’ne bağışlamıştır.
Vatan sevdasına devam eden Mehmet Hayri İpar, 1937 yılında Türk Tayyare Cemiyeti’nin ilçelerde kurulmuş olan şubelerine büyük bir maddi destek vererek cemiyete bir uçak hediye etmiştir. 1946 yılında Ahmet Rüştü Ortaokulu adıyla bugünkü yıkılan belediye binasının bulunduğu yerde hizmete girmiştir.
1959 yılında hayırsever Mehmet Hayri İpar, Hasanbey Mahallesi’ndeki kendi arsası üzerine tüm masraflarını kendisi karşılayarak tamamı 279 bin TL’ ye mal olan yeni Ahmet Rüştü Ortaokulu’nu yaptırmıştır.
Ben de 1979 yılında Hasanbey Mahallesi’nde bulunan ve etrafı zeytinlerle çevrili olan Ahmet Rüştü Ortaokulu’ndan mezun olarak o zamanki adı olan Mudanya Lisesi’ne başlamıştım. Eski binaların yıkılarak yerine yenisinin yapılması ile bugün adı “Ahmet Rüştü Anadolu Lisesi“ olarak eğitim ve öğretime devam eden okulda geçmişe dönük çok anılarımız var.
Mehmet Hayri İpar, geleceğimizi gençlerin belirleyeceğini biliyordu. Bu amaçla gençlerin eğitilmesi için okulların, kadınların ve çocukların sağlıklı bir şekilde yetişmesi için ise hastanelerin gerektiğinin farkında idi.
Elektrik ile çağdaş dünyayı yakalamamıza yardımcı olmaya çalıştı. Mehmet Hayri İpar doğduğu şehre vicdani borcunu imkanları çerçevesinde ödeyerek Mudanya tarihinde kalıcı yerini almıştır.
Mudanya sevdalısı M. Hayri İpar Mudanya’ya vicdani borcunu ödemiştir.
Bugün Mudanya içerisinde sadece bir caddeye adının verilmiş olması ile yetinilmesi, bizlerin M. Hayri İpar’a vefa borcunu ödeyip ödemediğimizi takdirlerinize sunuyorum.
Mudanya tarihinde önemli bir yere sahip olan Ahmet Rüştü oğlu Mehmet Hayri İpar’ı ve ailesini rahmet ve minnetle anıyorum.
Bende Mudanya adına Ahmet Rüştü Efendi ve Mehmet Hayri İpar’ı gençlerimize ve halkımıza anlatarak üzerime düşen sorumluluğu bir nebze yerine getirmeye çabası içinde olmak istedim.
NOT: Makalenin 1. Bölümünde Ahmet Rüştü Efendi ve oğlu Mehmet Hayri Bey’in biyografisini aktarmaya çalıştım.
Kaynak: Fulya Düvenci Karakoç, Mudanya Belediyesi (Erol Demirhisar)
